Oyuncuların bilişsel ve duygusal süreçleri üzerindeki etkisi: “Sudoku Guru 2026” araştırması

Sudoku’nun bilişsel ve duygusal etkilerine ilişkin kullanıcı anketi raporu

Ekibimiz çevrimiçi portal Sudoku-Guru.com ve Sudoku oynamaya yönelik mobil uygulamalar geliştiriyor ve kullanıcılarımızdan defalarca şu soruyla karşılaştık: “Sudoku beynin çalışmasını geliştirir mi?”. Başka bir deyişle, hafıza, dikkat ve düşünmenin diğer bileşenleri üzerinde gerçek bir etkisi var mı?

Oyun sürecinin yalnızca belirli kurallara göre hücrelere rakam yerleştirmekten ibaret olduğunu düşünebilirsiniz. Ancak bunun arkasında dikkat, mantık ve bir dizi bilişsel süreç çalışır.

Sudoku çözme süreci şunları içerir:

• Aynı anda birkaç seçeneği akılda tutmak (çalışma belleği eğitimi);
• Mantıksal zincirler kurmak (mantık gelişimi);
• Stratejiler arasında geçiş yapmak (bilişsel esneklik);
• Ayrıntılara odaklanmak (dikkat eğitimi).

Tüm bunlar optik tomografi kullanılan bir araştırmada doğrulanmaktadır; bu araştırmada Sudoku, prefrontal korteksin çalışmaya katılmasıyla ilişkilendirilmiştir. Bu bölge planlama ve karar verme gibi yürütücü işlevlerde aktif rol oynar.

Bilimsel verilere dayanıldığında Sudoku, zor bir görev öncesi zihinsel ısınma, dikkati toplama veya analitik yetenekleri geliştirme aracı olarak kullanılabilir.

Başlangıçta “Sudoku beynin çalışmasını geliştirir mi?” sorusuna yanıt vermek için bilimsel temeli ve mevcut araştırmaları kullanıp bu konuda bir makale yazmak istedik. Ancak araştırmacıların sonuçlarının çoğu zaman yönteme, örnekleme ve etkinin nasıl ölçüldüğüne bağlı olduğunu kısa sürede gördük. Bu nedenle kendi kullanıcı anketimizi yapmaya ve sonuçlara dayanarak çıkarımlar içeren bir araştırma hazırlamaya karar verdik.

Ayrıca yaklaşık 200.000 gerçek oyuncudan oluşan büyük bir kullanıcı tabanına sahip olmamız önemli bir avantaj; bunların bir kısmı uygulamayla her gün etkileşim kuruyor.

Sudoku-Guru.com sitesi ve mobil uygulamalarımızdan 9.470 oyuncuyla anket yaparak oyunun bilişsel işlevler üzerinde olumlu bir etkisini hissedip hissetmediklerini öğrenebildik.

Sudoku-Guru.com oyuncu anketinin kısa sonuçları:

Araştırma tasarımı

Araştırma 3 soru bloğundan oluşmaktadır:

• Blok 1 (oyundan önce): N = 9470 benzersiz kullanıcı
• Blok 2 (oyun oturumundan sonra): N = 4180 benzersiz kullanıcı yanıt verdi
• Blok 3 (10 oyun oturumundan sonra): N = 1180 (kullanıcı kaybı nedeniyle daha az yanıt)

Birinci blok.

Başlangıç bağlamını anlamak ve yanıtların kullanıcı beklentileriyle tesadüfen örtüşmesini dışlamak için gerekli temel soruları içerir:

1. Yaş: 18’den küçük / 18–24 / 25–34 / 35–44 / 45–54 / 55–64 / 65+
2. Ne zamandır Sudoku çözüyorsunuz? (daha önce çözmüyordum / < 3 ay / 3–12 ay / 1–3 yıl / 3+ yıl)
3. Genellikle ne sıklıkla Sudoku çözüyorsunuz? (haftada 1’den az / haftada 1–2 / haftada 3–5 / neredeyse her gün / günde birkaç kez)
4. Neden Sudoku çözüyorsunuz?
   1. rahatlamak/stresi azaltmak
   2. beyni/hafızayı/dikkati çalıştırmak
   3. zaman geçirmek
   4. alışkanlık/ritüel
   5. rekabet ilgisi (hız/rekorlar)
   6. diğer
5. Düzenli Sudoku çözmenin bilişsel yeteneklerinizi ne ölçüde geliştireceğini düşünüyorsunuz? (1’den 5’e kadar ölçek)
6. Düzenli olarak başka hangi “zihinsel egzersizleri” yapıyorsunuz?
   1. bulmaca / scanword
   2. satranç
   3. mantık problemleri / matematik bulmacaları
   4. beyin egzersizi uygulamaları
   5. dil / müzik öğrenmek
   6. yapmıyorum

İkinci blok.

Oyun oturumundan sonraki soruları içerir. Amaç, oyun sonrasındaki durumu kaydetmek ve daha sonra gözlemlenen yük ve stres göstergeleriyle karşılaştırmaktır. Böylece deneyim arttıkça duygu ve tepkilerin nasıl değiştiği izlenebilir.

Öznel bilişsel yük değerlendirmesi
(1’den 5’e kadar ölçek)

1. Bu bulmaca zihinsel olarak ne kadar zorluydu?
2. Çözüm için ne kadar zihinsel çaba harcadınız?
3. Zaman baskısını/aceleyi ne kadar hissettiniz?
4. Nasıl başardığınızdan ne kadar memnunsunuz?
5. Bu görev ne kadar rahatsızlık yarattı?

Stres ve iyi oluş
(1’den 5’e kadar ölçek)

1. Çözüm sırasında stres/gerginlik hissettim
2. Çözümden sonra öncesine göre kendimi daha sakin hissediyorum

Katılım ve dikkat odağı
(1’den 5’e kadar ölçek)

1. Göreve tamamen daldım
2. Sık sık başka şeylerle dikkatimi dağıttım
3. Sıkıldım

Üçüncü blok.

Bilişsel işlevler üzerindeki etkinin değerlendirilmesi. 10 veya daha fazla oyun oturumu olan oyuncularla yapılan anket. Değişiklikler nötr ölçeğe göre daha kötü veya daha iyi yönde kaydedildi.

Bilişsel değişikliklerin öz değerlendirmesi
(-3 ile +3 arası ölçek)

1. Göreve odaklanma yeteneği: (-3 … +3)
2. Hataları/tutarsızlıkları daha hızlı fark etme becerisi: (-3 … +3)
3. Çalışma belleği (aynı anda 2–3 “seçeneği” akılda tutmak): (-3 … +3)
4. Bilişsel esneklik (çıkmaza girildiğinde stratejiler arasında geçiş yapmak): (-3 … +3)
5. Adımları önceden planlama: (-3 … +3)
6. “Zihinsel işlemlerin” hızı (daha hızlı hesaplama/karşılaştırma/örüntü çıkarma): (-3 … +3)

Elde edilen veriler

Blok 1. İlk oyun oturumundan önce

Araştırmaya katılanların yaşı

Oyun deneyimine göre dağılım, % (N=9470)

• A - Daha önce çözmüyordum
• B - < 3 ay
• C - 3–12 ay
• D - 1–3 yıl
• E - 3+ yıl

Oyun sıklığına göre dağılım, % (N=9470)

• A - Haftada < 1 kez
• B - Haftada 1–2 kez
• C - Haftada 3–5 kez
• D - Her gün
• E - Günde birkaç kez

Neden Sudoku çözüyorsunuz?

• rahatlamak/stresi azaltmak — %62
• beyni/hafızayı/dikkati çalıştırmak — %58
• zaman geçirmek — %41
• alışkanlık/ritüel — %29
• rekabet ilgisi — %14
• diğer — %6 (en sık: “yoldayken”, “sosyal medya yerine”, “uyumak için”)

Oyun amacına göre dağılım, % (N=9470)

• A - Rahatlamak/stresi azaltmak
• B - Beyni/hafızayı/dikkati çalıştırmak
• C - Zaman geçirmek
• D - Alışkanlık/ritüel
• E - Rekabet ilgisi
• F - Diğer

Bilişsel yeteneklerde gelişme beklentisi (1–5)

• Ortalama 3,9, medyan 4
• Dağılım: 1 — %4, 2 — %10, 3 — %23, 4 — %39, 5 — %24.

Bilişsel gelişme beklentisi, 1–5 puan dağılımı, % (N=9470)

Diğer “zihinsel egzersizler” (çoklu seçim)

• bulmaca/scanword — %34
• mantık problemleri/matematik bulmacaları — %27
• dil/müzik öğrenmek — %22
• satranç — %9
• “brain training” uygulamaları — %11
• yapmıyorum — %31
• diğer — %7

Diğer zihinsel egzersizlerin kullanımı

• A - Bulmaca/scanword - %34
• B - Mantık problemleri/matematik bulmacaları - %27
• C - Dil/müzik öğrenmek - %22
• D - Satranç - %9
• E - “Brain training” uygulamaları - %11
• F - Yapmıyorum — %31
• G- Diğer — %7

Blok 2. İlk oyun oturumundan sonra

Öznel bilişsel yük değerlendirmesi (1–5)

İlk oturumdan sonra bilişsel yük değerlendirmesi. 1–5 puan ortalama değerleri (N=4180)

• A - Bu bulmaca zihinsel olarak ne kadar zorluydu
• B - Çözüm için ne kadar zihinsel çaba harcadınız
• C - Zaman baskısını/aceleyi ne kadar hissettiniz
• D - Nasıl başardığınızdan ne kadar memnunsunuz
• E - Bu görev ne kadar rahatsızlık yarattı

Stres ve sakinlik (1–5)

İlk oturumdan sonra stres düzeyi değerlendirmesi. 1–5 puan ortalama değerleri (N=4180)

• A - Oyun sırasında stres/gerginlik hissetti
• B - Kendini sakin hissetti

Katılım ve dikkat odağı (1–5)

Odaklanma ve katılım değerlendirmesi. 1–5 puan ortalama değerleri (N=4180)

• A - tamamen daldı
• B - sık sık dikkati dağıldı
• C - sıkıldı

Blok 3. 10’dan fazla oyun oturumu

Bilişsel değişikliklerin öz değerlendirmesi (-3…+3)

(ortalama değerler; 0 = “değişmedi”)

10 oturum sonrası değişiklikler, ortalama değerler (-3 ile +3 arası ölçek) N=1180

• A - konsantrasyon
• B - hata tanıma
• C - çalışma belleği
• D - bilişsel esneklik
• E - planlama
• F - işlem hızı

“Konsantrasyon” alanına göre dağılım (ortalama: +0,7)

• iyileşti (+1…+3): %52
• değişmedi (0): %41
• kötüleşti (-1…-3): %7

“Hata tanıma hızı” alanına göre dağılım (ortalama: +0,6)

• iyileşti (+1…+3): %50
• değişmedi (0): %43
• kötüleşti (-1…-3): %7

“Bilişsel esneklik (görevler arasında geçiş)” alanına göre dağılım (ortalama: +0,5):

• iyileşti (+1…+3): %48
• değişmedi (0): %45
• kötüleşti (-1…-3): %7

“Planlama” alanına göre dağılım (ortalama: +0,5):

• iyileşti (+1…+3): %47
• değişmedi (0): %46
• kötüleşti (-1…-3): %7

“Çalışma belleği” alanına göre dağılım (ortalama: +0,4):

• iyileşti (+1…+3): %45
• değişmedi (0): %48
• kötüleşti (-1…-3): %7

“Zihinsel işlemlerin hızı” alanına göre dağılım (ortalama: +0,4):

• iyileşti (+1…+3): %44
• değişmedi (0): %49
• kötüleşti (-1…-3): %7

Anketin temel sonuçları

Konsantrasyon ve dikkat odağı

Bilgiyle aşırı yüklü bir dünyada yaşıyoruz ve bu durum dijitalleşme ile bilgi aktarım hızının tarihte hiç olmadığı kadar artması sayesinde ancak yakın zamanda mümkün oldu. Bilgi gürültüsü ve kısa içerikler odaklanmayı olumsuz etkiliyor; aynı şeyleri disiplinli biçimde yapmak zorlaştı, çünkü beyin sıkılmaya başlıyor ve hızlı bir dopamin artışı talep ediyor.

Anketimizin sonuçlarına göre:

• %52’si Sudoku oynadıktan sonra dikkatini toplama becerisinin geliştiğini söyledi
• %48’i görevler arasında geçiş yapmanın daha iyi hale geldiğini belirtti

Bu mantığa göre Sudoku-Guru.com’da Sudoku çözmek, işten veya önemli görevlerden önce dikkati odaklamak için bir araç olarak kullanılabilir.

Bu görüş araştırmalar tarafından da desteklenmektedir; sayı bulmacaları çözme sıklığı, dikkat ve akıl yürütme testlerinde daha iyi sonuçlarla ilişkilendirilmiştir.

Mantık ve planlama

Bir düşünün: bugün hayattasınız çünkü bir milyon yıl önce bir insan doğru kararlar verdi ve ölmedi. Milyonlarca yıl önce biri tehlikeli bir yere gitmedi, biri zamanında kaçtı, biri de doğru hayat arkadaşını seçti. Sizden önce inanılmaz derecede uzun, kesintisiz bir atalar zinciri vardı ve her biri çocuk sahibi olacak kadar uzun yaşamak zorundaydı. Tek bir hata olsaydı bugün bu metni okuyamayabilirdiniz.

Bunun bir kısmı, kararların değerlendirilmesinde yalnızca hayvansal içgüdülerin değil mantığın da rol oynadığı beynin rasyonel kısmı sayesinde mümkün oldu. Mantık, artıları ve eksileri tartmaya, sonuçları öngörmeye ve daha akılcı bir seçenek seçmeye yardımcı olur.

• Oyuncuların %44’ü zihinsel işlemlerin hızlandığını belirtti;
• %47’si planlama konusunda olumlu değişiklikler bildirdi.

Bilimsel açıdan Sudoku gerçekten de planlama ve oyun stratejisinin kontrolünü gerektirir (özellikle zor ve guru seviyelerinde). Bu konu bilimsel çalışmalarda ele alınmaktadır; Sudoku burada planlamayla ilişkili yüksek bilişsel katılım gerektiren bir görev olarak kullanılmaktadır.

Hafıza. En tartışmalı nokta

Sudoku ve hafıza üzerine yapılan çalışmaların sonuçlar açısından homojen olmadığını gördük. Örneğin, hemodiyaliz hastalarıyla yapılan randomize klinik bir çalışmada Sudoku kaygıyı açıkça azaltırken, hafızayla ilgili sonuçlar daha zayıftı ve bazı ölçümler istatistiksel olarak sınırda kaldı.

Bununla birlikte bazı kullanıcılarımız günlük yaşamlarında öznel değişiklikler fark ettiklerini belirtti:

• %45’i günlük işlerde hafızasının geliştiğini belirtti;
• %48’i bir gelişme fark etmedi.

Bu yalnızca öznel hislerin her zaman ölçülebilir bir artışla örtüşmediğini gösterir. Bu etkinin kaygı ve stres düzeyinin azalması sayesinde ortaya çıkmış olması mümkündür.

Duygusal etki ve kaygının azalması

“Bu, sayılarla yapılan meditasyon gibi sakin bir odaklanma” — insanlar oyun süreci hakkında kabaca böyle düşünüyor.

Klinik araştırmalarda Sudoku en sık kaygıyı azaltan bir aktivite olarak incelenir. Burada önemli olan, uzman yardımı gerektiren depresif durumların değil, özellikle kaygının söz konusu olmasıdır. Sudoku kesinlikle bir antidepresan değildir, ancak zor bir günün ardından rahatlamaya yardımcı olabilir.

Anketimizde:

• 3,7 (5 üzerinden) — Sudoku’yu stres azaltma veya zihni başka yöne çekmek için mola aracı olarak kullanan kullanıcıların ortalama puanı

Genel olarak büyük gözlemsel araştırmalar düzeyinde de bilişsel olarak uyarıcı aktiviteler ile ileri yaşlarda daha olumlu bilişsel seyir arasında bağlantı olduğu doğrulanmaktadır.

Sonuç